گواهان بگرفت . او در قباله‌ها به سود خريداران قيد كرد كه ماليات ملك خريدارى شده را برابر قيمت گذارى و ماليات بندى اقطاعهاى عشرى بپردازند ، به شرط اين كه « فرق بين دو قيمت گذارى » در املاك رعيت « استانى » و « اقطاعى » را نيز به عنوان « صلت [ 1 ] » خريدارى كنند [ 2 ] . چنين معامله‌ها با على بن عباس را ، به گواهى گواهان نيز رسانيدند . و بدين راه ، ديه‌ها و املاك مقتدر به ارزانترين بها به مردم واگذار شد . ثابت بن سنان [ 3 ] حكايت كند كه او خود ، در پيشگاه * وزير ابو على ابن مقله مىديده است كه او [ در آن روزها ] جز امضاى قراردادهاى سپاهيان براى خريد ديه‌ها و « فرق

--> [ = ] [ M : آمد روز در پانوشت خود بر خ 5 : 390 از كتاب « اوراق » ابو بكر صولى نقل مىكند كه اين نوبختى در 324 در سن نزديك هشتاد در گذشت . ذوق شعر و ادب نيكو داشت ، پسرش حسين دبير ابن رائق بود و كارهاى او را مىچرخانيد ] . [ ( 1 - ) ] M : « صلت » يا « رسيدگى » جايزه مانندى بود كه در هنگام گرفتن بيعت ( خ 5 : 338 / 410 ) يا پيش آمدى ديگر به كارمندان پرداخت مىشد . [ ( 2 - ) ] M . متن : و شرط للمبتاعين فى كتب الاشرية أن يحملوا فى حق بيت المال فيما اشتروه ، على معاملة القطائع المعشورة . ثم بيع منهم بالصلة فضل ما بين المعاملتين فى املاك الرعية ، و هو فضل ما بين « الاستان » و « القطيعة » . . . بنابر اين هر كشاورز پس از خريدن ملك خالصهء خليفهء عباسى ، اضافه بر پرداخت ماليات معمولى ، فرق ميان اين ماليات با « حق اربابى » را كه پيشتر مىداد نيز مىپرداخت . مانند اين معامله‌ها در خ 5 : 391 و 6 : 169 - 170 نيز آمده است . شايد بتوان معاملهء « باز خريد فرق ميان دو قيمت گذارى » را تغيير دادن حالت بهره كشى از يك ملك به سود كشاورز و به زيان مالك شمرد . كشاورز براى به دست آوردن يا خريدن اين امتياز مبلغى ، به عنوان بهاى اين معامله ، مىپرداخت . براى مثال ، هر گاه بهرهء يك ملك در ميان مالك و كشاورز ، در حالت اول به نسبت 50 / 0 تقسيم مىشد ، در حالت دوم 75 / 0 براى كشاورز 25 / 0 براى مالك تقسيم مىشد ، ولى براى دادن اين امتياز به كشاورز ، مبلغى به عنوان بهاى اين معامله از او مىستاندند . تازه خليفهء عباسى انجام اين معامله را نوعى جايزهء جشن تاج گذارى و بيعت گرفتن از مردم ، به حساب آورده ، آن را « صلت رسيدگى » به مردم مىناميد . [ ( 3 - ) ] M در خ 5 : 94 نيز از كتاب تاريخ او ياد شده است و در خ 5 : 371 ثابت بن ابو سعيد سنان ابن ثابت است و در زندگينامهء او در معجم الادباء 7 : 142 ابو الحسن . . . 365 ه . است . - خ 5 : 564 .